Мастак, чые работы бачаць мільёны: гісторыя жыцця і творчасці глыбачаніна Юрыя Багушэвіча

Сёння хочацца ўзгадаць пра нашага земляка Юрыя Барысавіча Багушэвіча, які пакінуў свой след у манументальна-дэкаратыўным мастацтве Беларусі. Яго работы могуць пабачыць карыстальнікі мінскага метрапалітэна і іншых сталічных аб’ектаў.

Нарадзіўся Юрый Барысавіч 23 красавіка 1946 года ў Глыбокім. У 1966 годзе скончыў Мінскае мастацкае вучылішча і паступіў у Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут (сучасная Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў). Пад час вучобы ў інстытуце вялікі ўплыў на пачынаючага мастака аказаў яго настаўнік і заснавальнік кафедры манументальна-дэкаратыўнага мастацтва, вядомы беларускі жывапісец Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка.

З 1967 года работы Юрыя Багушэвіча пачынаюць дэманстравацца на розных мастацкіх выставах. Пасля інстытута Юрый Барысавіч працуе ў галіне манументальна-дэкаратыўнага жывапісу. Творы манументальнага жывапісу 1970-1990-х гадоў вызначаюцца шырокім выкарыстаннем алегорыі, метафары і сімволікі. Сумесна з В. Нямцовым і А. Яскіным у 1975 годзе Юрый Багушэвіч стварае дэкаратыўнае пано “Слава працы” на фасадзе адміністрацыйнага корпуса камбіната жалезабетонных канструкцый у Баранавічах. У 1976 годзе мастак працуе над роспісам “Песня пра Беларусь” у доме культуры ў гарпасёлку Праўдзінскі Пухавіцкага раёна Мінскай вобласці.

З 1978 года становіцца членам Беларускага саюза мастакоў. Пасля адкрыцця ў Мінску кінатэатра “Салют” (1978 г.), Юрый Багушэвіч прыступае да афармлення яго фасаду і ў 1980 годзе стварае мазаіку “Салют”. Абстрактная кампазіцыя выкладзена сасмальты. За кошт змены колеру ад светлага ў сярэдзіне да цёмнага па краях фасад будынка здаецца ўвагнутым.

У 1981-1984 гадах наш зямляк сумесна са сваім калегам Генадзем Лаўрэнцьевічам Жарыным распрацоўвае і стварае мастацкае афармленне станцыі мінскага метро “Плошча Якуба Коласа”. У афармленні станцыі ўключана 13 арыгінальных керамічных пано і 91 паўтаральны элемент. Архітэктурнае вырашэнне пероннай залы (форма калон, нахіленыя рэбры перакрыцця станцыі) асацыіруецца з элементамі беларускага народнага дойлідства. Своеасаблівы нацыянальны характар станцыі надае выкарыстанне керамікі: 26 калон абліцаваны кафляй з матывамі беларускіх арнаментаў, на тэматычных устаўках выявы народных свят, абрадаў, працы і побыту беларускага народа.

Да гэтага Юрый Багушэвіч ужо працаваў з Генадзем Жарыным. У 1979-1982 гадах мастакамі былі выкананы размалёўкі “Партызаны Міншчыны”, “Адроджаны Мінск”, “Падполле Мінска”, “Свята Перамогі” ў тэхніцы энкаўстыкі (тэхніка жывапісу, у якой злучным рэчывам фарбаў з’яўляецца воск) і плафон “Мінск – горад-герой” у будынку Мінскага гаркама КПБ (зараз у будынку размешчана Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь). Таксама імі быў створаны вітраж “Хлеб Радзімы” (1982 г.) у фае Дома культуры саўгаса “Рагінь” (у Буда-Кашалёўскім раёне Гомельскай вобласці).

Адной з самых знакавых работ у галіне манументальнага жывапісу Беларусі стаў мазаічны трыпціх “Зямля” на Брэсцкім электрамеханічным заводзе, які быў створаны мастаком-манументалістам Уладзімірам Васільевічам Крываблоцкім, таксама ў сааўтарстве з Юрыем Багушэвічам у 1985-1989 гадах. Трыпціх унікальны для краін СНД і выкананы ў рэдкай і складанай тэхніцы візантыйскай мазаікі. Для яго вырабу выкарыстоўвалі 95 адценняў смальты, палатно дастаўлялі ў Брэст невялікімі модулямі, а састаўлялі яго толькі ў цёплую пару года. Пліткі модулем 9х12 см абпальваліся. Потым мастакі-выканаўцы ўручную калолі іх на дробны модуль. На выкананне фрагмента памерам 50х50 см метадам прамога набору патрабавалася да пяці дзён. Агульная плошча пано склала 390 м². Першае мазаічнае пано “Зямля апаленая вайной” размешчана на кантавой частцы будынка і звернута ў бок Брэсцкай крэпасці, сімвалізуе подзвіг народа ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Востра-чырвоная каляровая гама пано стварае настрой трывогі і трагедыі. Пано “Зямля адроджаная” прысвечана пасляваеннаму аднаўленню народнай гаспадаркі. Каляровая гама пано – залаціста-сіняя, дае адчуванне надзеі і радасці. Пано “Зямля навукі і культуры” па задумцы мастакоў павінна расказваць пра мірнае мінулае і будучыню краіны. На ёй можна ўбачыць партрэты Францыска Скарыны, Якуба Коласа, Янкі Купалы, Максіма Багдановіча, Алаізы Пашкевіч, Пятра Клімука і іншых. Серабрыста-блакітная гама стварае спакойны і ўпэўнены настрой. У 2019 годзе трыпціх “Зямля” быў унесены ў Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь.

Яшчэ адной прыкметнай работай, над якой пад кіраўніцтвам знакамітага Аляксандра Міхайлавіча Кішчанкі разам працавалі Юрый Багушэвіч, Уладзімір Крываблоцкі і Генадзь Жарын, стала серыя пано на будынках у мікрараёне Усход-1 горада Мінска (1977-1978 гг.). Чатыры велізарныя мазаічныя пано, 51х9 метраў кожнае – гэта чатыры выявы горада: “Горад-герой”, “Горад культуры”, “Горад навукі”, “Горад-будаўнік”. На ўсіх чатырох пано паўтараецца іканаграфічная структура і цэнтральны элемент – жаночая фігура з хлопчыкам падлеткам – сімвал маладога горада, які развіваецца. Жаночая фігура – гэта адсылка да герба Мінска з Ушэсцем Багародзіцы. У залежнасці ад тэмы пано мяняюцца героі і каляровая гама. Гэта быў першы мікрараён горада ў БССР з парадным манументальным афармленнем і стаў візітнай карткай Мінска.

У пачатку дзевяностых Юрый Барысавіч займаўся роспісам інтэр’еру Мінскага касцёла Святых Сымона і Алены (1992 г.), а у 2005 годзе прымаў удзел у мастацкім афармленні Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі.

Наш зямляк таксама працаваў і ў станковым жівапісе. Сярод карцін можна вылучыць “Жніво” (1977 г.), “Цёплая ноч” (1978 г.), “Юнацтва нашых бацькоў” (1980 г.), “Агінскі”, “Атлантыда”, “Мядзёлка” (2006 г.) і іншыя. Выставы мастака праходзілі ў Мірскім замку і Палацы мастацтва, яго работы захоўваюцца ў розных музеях і прыватных калекцыях.

Памёр таленавіты мастак-жывапісец у 2022 годзе ў Мінску.

Дз. Абрамчык, навуковы супрацоўнік Глыбоцкага гісторыка-этнаграфічнага музея. Фота з адкрытых інтэрнэт-крыніц.

Печать